Een beschermd stads- of dorpsgezicht wordt aangewezen door de rijksoverheid. Momenteel zijn ongeveer 350 stads- en dorpsgezichten beschermd. Dit zijn bijna alle historische kernen in Nederland. Hieraan zullen er nog een aantal worden toegevoegd.
In één stad kunnen ook meerdere beschermde gezichten liggen. Niet alle panden binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht zijn monumentaal.
